Denne kometen kan forklare korleis vi fekk vatn på jorda!! Astronomer har finne den første kometen med hav-vatn, noko som støtter teorien om at vi fekk vatn på jorda via kometer i verdensrommet.
Teorien gjeng ut på at dei ikkje veit om det har vore vatn eller om det var veldig lite før dinosaurenes tid.
Vatnet kom seinare i kometen og krasjet inn i jorda.
Kometen Hartley 2 som den heiter kom innom solsystemet vårt kvart sjette år.
Når kometen kjem for nærme sola som den gjer ganske ofte, kan den slippe ut mange forskjelige gassar.
Vatn Vatn er eit svært stabilt samband mellom oksygenatom og to hydrogenatom. Til saman dannar dette molekylet det som blir kalla H2O.
Kroppen treng mykje vatn for å overleve, og reint vatn er eit spesialtilfelle i naturen. Når kroppen vår arbeider,blir vi tørste, og vatn er livsviktig for alt levande på jorda, som dyr plantar og menneske.
Vatnet kan løyse fleire type stoff og det kan transportere store varemengder i atmosfæren og i havet.
Vatnet frys ved 0 grader celcius og kokar ved 100 grader celcius. Vatnet har ikkje lukt,smak eller farge. Når vatnet frys til is, utvidar det seg mens dei fleste andre stoff trekkjer seg saman når dei frys til is.
øøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøø
Rennande vatn
Har du nokon gong tenkt på kvar det vert av vatnet i dei små bekkene? Bekken renn samen med mange nye bekker, elver og innsjøer før det når havet. Bekken har vore ein del av eit heilt vassdrag. Rennande vatn er den ytrekrafta som slit, mest på landskapet. Ved sida av å slite ned landskapet frakter elvane lausmateriale og legg det frå seg når vatnet ikkje greier å frakte det lenger.
Elvane grev og lagar dalar
I Altaelva i Finnmark er det eit stort gjel. Eit gjel er er ei stor kløft. Sautogjelet ligg like nedanfor den er 144 m høg. Elva renn nede i denne kløfta med stupbratte fjellvegger på kvar side. Fjellveggene er 300-400 m høge og strekkjer seg 6 km langs elva. Altaelva har brukt fleire millionar år på å grave seg ned. Slike gjel kan vi finne mange av både i landet vårt og i andre land.
For at elva skal klare å grave i berggrunnen, må vatnet ha med seg lausmateriale (leire, sand og grus) som at bitar kan slipe og skure slik at berggrunnen vert brotne laus.Det som vert brote laus, vert ført vidare med vatnet. Desse små og store steinane vert samtidig slitne og får avrunda former sjølv. Du har sikkert sett slike steinar langs elvebreidda. Der elva rann o lausmateriale, vil vatnet også grave i elvesidene, og lausmateriale rasar ut i elva. Som regel vert grus og stein frakta rullande langs botnen, med leire og sand held seg svevande i vatnet. Når vatnet har grave seg nedover og utover til sidene i nokre tusen år, dannar det seg ein V-dal. Ras er også med på å lage V-daler. U-daler blir danna når isbreen sklir nedover og drar med seg grus og stein. Dette skjer når veret er kaldt. Når veret blir mildare smelter isbreen og det blir til vatn som sliper det ned, så det blir til U-daler. Når vatnet har smelta legger det seg nede i dalen og blir til ein fjord. V-dalar blir til når elva renner å sliper ned jordoverflata og dannar V-dalar. Dei blir kalla V-dalar fordi det ser ut som ein dal. Det blir også fjordar nede i ein V-dal. Dersom bergartane er harde tar det lenger tid for vatnet å grave seg ned. Lause bargarter vil forvitre og sprekke opp.Elve dalen blir skrå og blir som ein v form. Der det danner seg steiner i ein haug er det mest sannsynlig at det har vert ein isbre som har trekt seg oppover og lagt frå seg steinar og grus.
Fossar
Der vatnet i elveløpet kastar seg utfor bratte bergskrentar, får vi ein foss. Vatnet i fossen grev seg sakte in
nover i fjellet bak fossefallet. Fossen vil på den måten bevege seg sakte innover i landet. Spesielt på Vestlandet og nord i landet er det mange fossar fordi det er store høgdeskilnadar i landskapet. Menneska lærte for lenge sidan å utnytte energien i vatnet ved å lage vasshjul og andre innretningar. Fossefalla er grunnen til at vi kan lage så billig elektrisk energi. 99 % av den elektriske energien vi bruker i Norge, kjem frå vasskraft. Dei aller fleste av dei 40-50 høgaste fossefalla i verda ligg i Noreg. Men i mange av desse fossane hardt vatnet forsvunne heilt eller vorte kraftig redusert på grunn av energiverk.Den høgaste fossen i Norge, Kjelsfossen i Gudvangen, har eit fossefall på 840 m.
Victoriafalla, Zimbabwe, Afrika. Denne fossen er den største i verden, det vil sei at han har mest vatn. Afrikanarane sjølv kallar fossen Mosi-oi-tunya, som betyr «røyken som torar». Den britiske oppdagaren David Livingstone kalla fossen opp att etter dronning Victoria.
Mollefossen ligg i Reisa nasjonalpark i Troms og har eit fossefall på 269 m. Kvifor har ein ikkje lagd Mollesfossen i rør?
Under Mollisfossen blir det alltid ein fin regnbue når det er sol. Det er mulighet for å ta fine regnbuebilder
Det høgaste fossefallet i verda er Angel Falls i Venezuela i Sør-Amerika. Det er 979 m høgt.
Strikkhopp frå Angel Falls
Jutulhogget Mellom Østerdalen og Rendalen ligg Jutulhogget eit diggert gjel. Eit gjel er ein trang dal med bratte sider som er oppstått ved at ei elv har gravd seg ned i berggrunnen.Geologane har ei anna forklaring på korleis Jutulhogget har blitt til. Då den siste innlandsisen heldt på å smelte, danna det seg ein stor innsjø som fylte heile den nordlege delen av Østerdalen frå Rena til Røros. Denne enorme innsjøen, somvart langt større enn Mjøsa, vart demd opp av is i sør og hadde utløp i nord. Etter kvart som klimaet vart varmare,smelta isdemninga meir og meir. Til slutt brastho i Rendalen, og vatnet fossa ut av sjøen med veldig fart sørover. I løpet av timar fall vasstanden i sjøen med 150 m! Dei enorme vassmengdeneskar seg ned i eit fjellområde (Barkaldkjølen) mellom Østerdalen og Tylldalen. Vatnet reiv med seg steinblokker så store som hus og let til slutt etter seg eit 2,4 km langt, 500 m breitt og 240 m djupt gjel.
Elvesletter
Lausmateriale som elva fraktar med seg, vert liggjande att når farten på straumen i elve minkar. Farten minkar på straumen når det vert mindre vatn i elva, når hallinga opå elveløpet vert slakkare, eller når elva renn ut i ein sjø eller ut i havet. Dei største steinane vert ført med vatnet. Slik skjer det ei sortering av lausmateriale. Ved munningen, der elva renn ut i ein sjø eller ut i havet, vert det danna eit delta. Her er jorda finkornea og lett å dyrke.
Flaum
Nokre gongerer det så mykje vatn i eit vassdrag at elvevatnet går utoverer elvebreiddene. Vi sier at det er flaum. Når det er meir vatn i elva enn det er til tra mykje og fører meg seg meir lausmateriale enn ho vanleg vis gjer. Dermed kan elva på kort tid leggje frå seg større mengder med lausmateriale på nye stader.
Grunnen tilat det vert flaum i eit vassdrag, kan vere kraftig regnver i ein periode eller snøsmelting som kjem brått. Flaumkatastrofar
Våren 1995 fekk ein på Austlandet verkeleg oppleve korleis ein storflaum kan herje. Der var faktisk læraren vår, Anders, og spadde sandsekkar under flaumen! Det var nesten 30 år sidan sist ein hadde hatt ein tilsvarande flaum her i landet.
Kjelder: Læreboka, Aureka 8, Innblikk, Lærar Anders og Bergit
Astronomer har finne den første kometen med hav-vatn, noko som støtter teorien om at vi fekk vatn på jorda via kometer i verdensrommet.
Vatnet kom seinare i kometen og krasjet inn i jorda.
Kometen Hartley 2 som den heiter kom innom solsystemet vårt kvart sjette år.
Når kometen kjem for nærme sola som den gjer ganske ofte, kan den slippe ut mange forskjelige gassar.
Vatn
Kroppen treng mykje vatn for å overleve, og reint vatn er eit spesialtilfelle i naturen. Når kroppen vår arbeider,blir vi tørste, og vatn er livsviktig for alt levande på jorda, som dyr plantar og menneske.
Vatnet kan løyse fleire type stoff og det kan transportere store varemengder i atmosfæren og i havet.
Vatnet frys ved 0 grader celcius og kokar ved 100 grader celcius. Vatnet har ikkje lukt,smak eller farge. Når vatnet frys til is, utvidar det seg mens dei fleste andre stoff trekkjer seg saman når dei frys til is.
øøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøøø
Rennande vatn
Har du nokon gong tenkt på kvar det vert av vatnet i dei små bekkene? Bekken renn samen med mange nye bekker, elver og innsjøer før det når havet. Bekken har vore ein del av eit heilt vassdrag. Rennande vatn er den ytrekrafta som slit, mest på landskapet. Ved sida av å slite ned landskapet frakter elvane lausmateriale og legg det frå seg når vatnet ikkje greier å frakte det lenger.
I Altaelva i Finnmark er det eit stort gjel. Eit gjel er er ei stor kløft. Sautogjelet ligg like nedanfor den er 144 m høg. Elva renn nede i denne kløfta med stupbratte fjellvegger på kvar side. Fjellveggene er 300-400 m høge og strekkjer seg 6 km langs elva. Altaelva har brukt fleire millionar år på å grave seg ned. Slike gjel kan vi finne mange av både i landet vårt og i andre land.
For at elva skal klare å grave i berggrunnen, må vatnet ha med seg lausmateriale (leire, sand og grus) som at bitar kan slipe og skure slik at berggrunnen vert brotne laus.Det som vert brote laus, vert ført vidare med vatnet. Desse små og store steinane vert samtidig slitne og får avrunda former sjølv. Du har sikkert sett slike steinar langs elvebreidda. Der elva rann o lausmateriale, vil vatnet også grave i elvesidene, og lausmateriale rasar ut i elva. Som regel vert grus og stein frakta rullande langs botnen, med leire og sand held seg svevande i vatnet. Når vatnet har grave seg nedover og utover til sidene i nokre tusen år, dannar det seg ein V-dal. Ras er også med på å lage V-daler. U-daler blir danna når isbreen sklir nedover og drar med seg grus og stein. Dette skjer når veret er kaldt. Når veret blir mildare smelter isbreen og det blir til vatn som sliper det ned, så det blir til U-daler. Når vatnet har smelta legger det seg nede i dalen og blir til ein fjord. V-dalar blir til når elva renner å sliper ned jordoverflata og dannar V-dalar. Dei blir kalla V-dalar fordi det ser ut som ein dal. Det blir også fjordar nede i ein V-dal. Dersom bergartane er harde tar det lenger tid for vatnet å grave seg ned. Lause bargarter vil forvitre og sprekke opp.Elve dalen blir skrå og blir som ein v form. Der det danner seg steiner i ein haug er det mest sannsynlig at det har vert ein isbre som har trekt seg oppover og lagt frå seg steinar og grus.
Fossar
Der vatnet i elveløpet kastar seg utfor bratte bergskrentar, får vi ein foss. Vatnet i fossen grev seg sakte in
nover i fjellet bak fossefallet. Fossen vil på den måten bevege seg sakte innover i landet. Spesielt på Vestlandet og nord i landet er det mange fossar fordi det er store høgdeskilnadar i landskapet. Menneska lærte for lenge sidan å utnytte energien i vatnet ved å lage vasshjul og andre innretningar. Fossefalla er grunnen til at vi kan lage så billig elektrisk energi. 99 % av den elektriske energien vi bruker i Norge, kjem frå vasskraft. Dei aller fleste av dei 40-50 høgaste fossefalla i verda ligg i Noreg. Men i mange av desse fossane hardt vatnet forsvunne heilt eller vorte kraftig redusert på grunn av energiverk.Den høgaste fossen i Norge, Kjelsfossen i Gudvangen, har eit fossefall på 840 m.
V
Mollefossen ligg i Reisa nasjonalpark i Troms og har eit fossefall på 269 m. Kvifor har ein ikkje lagd Mollesfossen i rør?
Under Mollisfossen blir det alltid ein fin regnbue når det er sol. Det er mulighet for å ta fine regnbuebilder
Det høgaste fossefallet i verda er Angel Falls i Venezuela i Sør-Amerika. Det er 979 m høgt.
Strikkhopp frå Angel Falls
JutulhoggetElvesletter
Lausmateriale som elva fraktar med seg, vert liggjande att når farten på straumen i elve minkar. Farten minkar på straumen når det vert mindre vatn i elva, når hallinga opå elveløpet vert slakkare, eller når elva renn ut i ein sjø eller ut i havet. Dei største steinane vert ført med vatnet. Slik skjer det ei sortering av lausmateriale. Ved munningen, der elva renn ut i ein sjø eller ut i havet, vert det danna eit delta. Her er jorda finkornea og lett å dyrke.Flaum
Nokre gongerer det så mykje vatn i eit vassdrag at elvevatnet går utoverer elvebreiddene. Vi sier at det er flaum. Når det er meir vatn i elva enn det er til tra mykje og fører meg seg meir lausmateriale enn ho vanleg vis gjer. Dermed kan elva på kort tid leggje frå seg større mengder med lausmateriale på nye stader.Grunnen tilat det vert flaum i eit vassdrag, kan vere kraftig regnver i ein periode eller snøsmelting som kjem brått.
Flaumkatastrofar
Våren 1995 fekk ein på Austlandet verkeleg oppleve korleis ein storflaum kan herje. Der var faktisk læraren vår, Anders, og spadde sandsekkar under flaumen! Det var nesten 30 år sidan sist ein hadde hatt ein tilsvarande flaum her i landet.
Kjelder: Læreboka, Aureka 8, Innblikk, Lærar Anders og Bergit